TV weekeinde, 28 en 29 oktober, 2000
HET GEHEIM VAN DE GRACHTENGORDEL
Je kunt ze uittekenen, de young urban people van De Grachtengordel. De mennekes dragen dure confectie van Italiaanse snit boven schoeisel uit de betere zaken en de vrouwtjes zijn ook al in geen jaren bij C&A geweest. Ze werken hard, hebben goede banen met nog betere vooruitzichten, komen chronisch een uur tekort, koesteren de magnetron als de moederborst en tonen hun sociale inslag door de zwerver op de hoek regelmatig een vijf gulden munt toe te stoppen. Kijk, daar staat zo'n groepje, vrijdagavond op een cafeterras, uit te blazen van een onveranderd veel te drukke werkweek. Een rondje hier, een rondje daar, geld speelt geen rol. De 'Toon Hermans' vaart voorbij, maar niemand let op de rondvaartboot met die beroemde naam en de toeristen die door het plexiglas naar de gevels en het leven op de wallenkant turen. De yups zijn verdiept in hun conversaties over de koers van de euro, de voordelen van aandelenopties boven een geldbonus, deAEX, de prestatiecurve van Ajax en deel 7 van J.J. Voskuils Het Bureau dat ongelezen in de boekenkast staat. De tijden veranderen, al lijken de grachtengevels van het tegendeel te getuigen. Vroeger woonden er nog heren onder die fraai bewerkte daken. Niks yups. Aristocraten, zoals Abraham Willet. Geboren in 1825, zoon van een arts, kunstverzamelaar, eigenaar van het patriciershuis aan de Herengracht 605 waar hij een prachtige kunst- en antiquiteitenverzameling opbouwde. Abraham Willet en zijn echtgenote Sandrina Louise Geertruida Holthuysen behoorden tot de gegoede burgerij.	Zij leefden in de veilige schoot van de welstand, waarin bedienden, rijtuigen, het bijhouden van de correspondentie en interessante conversaties tijdens het avondmaal het tempo van alledag bepaalden. Internet? Inter-wat? Abraham Willet had een verfijnde smaak. Zo liet hij zijn uit 1687 daterende grachtenpand herinrichten, zodat het beter harmonieerde met zijn collectie. Hij deed dat, uiteraard, zonder subsi-die. Monumentenzorg was in die tijd een priveaangelegenheid. Dat verhinderde de eigenaar niet om huis en inboedel in 1895 testamentair aan de gemeente Amsterdam te vermaken. De gemeenschapszin van de heer en mevrouw Willet mag ook den mensch van nu tot voorbeeld strekken. Dankzij hen is de hoofdstad eigenares van het Museum Willet-Holthuysen. Kom vandaag de dag eens om zulk een onbaatzuchtigheid in de grachtengordel. Lauw loene! Geld zet er de toon. Grachtenpanden, veelal opgedeeld in bescheiden appartementen, gaan voor krankzinnige prijzen van de hand. Per vierkante meter woonoppervlak is de grachtengordel zo'n beetje het duurste stukje Nederland en dat vertaalt zich naar het slag mensen dat er woont. Roeland Hillen is makelaar bij Van Nieuwpoort makelaars o.g., een met de markt meegroeiende makelaardij die onder meer een kantoor aan de Keizersgracht heeft. Als vakman zit Hillen, voor wat betreft de huizenmarkt in de grachtengordel, eerste rang. ,,Niet te betalen? Tja, het is maar net wat je	daaronder verstaat", zegt hij. ,,Er is natuurlijk enorm veel gebeurd de afgelopen jaren, niet alleen in Amsterdam, maar in het hele land. Onlangs werd nog een heel pand aan de Leidsegracht geveild. Executieverkoop. Dat pand had notabene een bedrijfsbestemming en toch bracht het bijna twee en een half miljoen gulden op. Daarbij moet je bedenken dat de Leidsegracht wel heel mooi, maar natuurlijk geen hoofdgracht is. Voor veel mensen wordt een grachtenhuis inderdaad langzaam maar zeker onbetaalbaar. Hele panden zijn er hoogst zelden, dus die prijzen zijn helemaal extreem, maar in de appartementensfeer is best behoorlijk wat te koop. Qua prijs ga je dan wel richting het miljoen voor een appartement van 80 a 100 vierkante meter. We zitten op vierkante meterprijzen die beginnen bij ongeveer 7500 gulden. Voor de echte top kom je boven de 10.000 gulden per vierkante meter. De markt is nu iets minder explosief, al is er absoluut nog steeds sprake van prijsstijging. Het is heel hard gegaan en op een gegeven moment bereik je toch een punt waarop het voor mensen gewoon lastig wordt om zo'n huis nog gefinancierd te krijgen. Daar komt nog bij dat de rente de afgelopen maanden enigszins is opgelopen en dat merken mensen." Volgens de makelaar vestigen niet alleen jonge mensen (het woord 'yuppen' neemt hij diplomatiek niet in de mond) zich aan de Amsterdamse grachten. ,,Hele panden worden meestal gekocht door ouderen die inmiddels vermogend zijn. De appartementen gaan de laatste tijd merendeels naar jongeren. Over het algemeen zijn dat tweeverdieners, want je hebt toch wel vaak twee inkomens nodig om zo'n woning te kunnen financieren."

De Amsterdamse grachten fascineren niet alleen ouderen en yups. De Amerikaan Tim Killiam bijvoorbeeld is geen van beide en toch heeft hij zijn hart aan de grachten verpand. Killiam was de eerste die alle huizen in de grachtengordel op schaal tekende en bundelde in de Amsterdamse Grachtengids, die in 1978 uitkwam. Momenteel is hij druk doende met een revisie van dat project. Het eerste deel van 'De Amsterdamse Grachtengordel in kleur' verscheen onlangs. Samen met graficus Rolf Unger zette Killiam daarin de huizen aan het Singel op een rij. Unger, die zelf een tijdlang aan het Singel woonde, kleurde alle tekeningen van Killiam met de hand in. Tim Killiam kwam 24 jaar geleden letterlijk het IJ binnenzeilen. Hij was met zijn zeilboot uit New Haven (Engeland) vertrokken naar het continent. Voor Calais stond hij in dubio: zou hij rechtsaf slaan richting Zuid-Europa of linksaf naar het noorden? Het werd linksaf en zo belandde de architect in de haven van Amsterdam, waar hij voor zes gulden per week een ligplaatsje vond. "Voor een Amerikaanse architect die gek is op boten had de grachtengordel iets magisch. Daar komt nog bij dat Amsterdam een concentrische stad is. Je kunt overal heel direct naartoe. Op Manhattan kun je nooit rechtstreeks naar een bepaald punt, daar moet je altijd een lange weg afleggen. In Amsterdam rijdje zo op je fiets naar het andere eind van de stad." Met hun monnikenwerk borduren Killiam en Unger voort op de inspanningen van Caspar Phillips, die in de jaren zeventig van de achttiende eeuw huizen aan de Herengracht en de Keizersgracht tekende, zij het dat zijn werkniet volledig was. 'Het Singel', zowel gebonden als in paperback verkrijgbaar, is dat wel. De kleureneditie bevat zelfs een kadastraal plattegrond. De gekozen schaal (1:2000) maakt het mogelijk om huisnummers en rooilijnen te lezen. Tim Killiam: ,,Als bijvoorbeeld pand nummer 143 te koop komt, kun je met een meetlat uitrekenen om hoeveel vierkante meter het gaat." De Amerikaan pakte de draad uit de jaren zeventig op toen voor de nieuwe versie van zijn project eindelijk de door hem gewenste technieken beschikbaar waren.	Ik wilde die revisie alleen maar doen als het digitaal kon en het heeft echt zo lang geduurd voordat de machines en de programmatuur die ik daarvoor nodig had beschikbaar waren. Met de digitale techniek hoop ik na Het Singel over twee jaar ook de andere grachten te hebben gedaan." De nieuwe gids rekent in ieder geval af met het door Jules Decider verbreide vooroordeel dat Amsterdam geen vitale stad, maar een openluchtmuseum is. De nachtburgemeester van Rotterdam kan met eigen ogen zien hoe ook de Amsterdamse grachten — geleidelijk — van uiterlijk veranderen. "Zestig procent van de gebouwen is monument, maar toch is er in de afgelopen 22 jaar heel veel veranderd. Daaruit blijkt dat Amsterdam helemaal geen museum is en dat welstandscolleges veel meer toestaan dan wij vaak denken", zegt Tim Killiam. En hij kan het weten. ,,Voor de Amsterdamse Grachtengids van 1978 had ik alle grachtenpanden met een 6x6 Yashica gefotografeerd. In 1985, 1989 en 2000 heb ik de hele grachtengordel opnieuw gefotografeerd. Wij hebben de oude tekeningen ingescand en daar per pand de foto's uit die vier verschillende jaren achtergezet. Zo kun je in de computer precies zien wat er is bijgekomen. In feite heb ik in 22 jaar tijd een technologische revolutie meegemaakt, precies zoals in de negentiende eeuw Jacob Olie. Hij begon in 1860 met een zelfgemaakte camera en moest zijn hele doka meesjouwen.		Daardoor kon hij maar een a twee shots per dag maken. Twintig jaar later begon hij weer met fotografie en toen kon hij gewoon een camera kopen." Rolf Unger, die de tekeningen van Killiam met het penseel inkleurde, heeft zelf jarenlang aan Het Singel gewoond en gewerkt. De graficus zelf is allerminst een yup. Toen de huur van zijn bedrijfsruimte/woonhuis de pan uitrees, verhuisde hij naar elders en daar heeft hij geen spijt van. "De grachten zijn een dorp in de stad, zoals de stad uit heel veel dorpen bestaat. De grachtengordel is het yuppendorp. Er woont een ander slag mensen dan in andere delen van de stad, al was het maar door de huurprijzen, die tussen de 2.000 en 3.000 gulden per maand bedragen. Er zitten veel bedrijven. De mensen werken hard, maar ze zijn toch wat meer uit de hoogte. Het is er niet echt gezellig. Even een bakkie doen, zoals in de Jordaan, is er niet bij. Ik heb het idee dat als je dood ligt in je grachtenpand het vrij lang duurt eer je gevonden wordt." Makelaar Hillen ervaart dat dorpse karakter als minder afstandelijk. "Heel veel mensen kennen elkaar in de grachtengordel. Je hebt er ook echt buurtjes, zoals het buurtje rond de Utrechtsestraat, het buurtje rond de Noorderkerk en het buurtje rond het Spiegelkwartier. Dat is heel bijzonder, want als je buiten de grachten komt, ken je heel vaak niet eens je buurman. Je ziet hem af en toe, je zwaait naar hem, maar daar is alles mee gezegd. In de grachtengordel is dat anders. Daar ziet men elkaar's avonds in de kroeg, in een restaurant, of als het mooi weer is op de stoep."
	Typisch Hollands vraagje: "Wat is qua huizen de duurste gracht?" De makelaar: "Dat is de Herengracht." Nog een typisch Hollands vraagje: "ls dat zo omdat de Herengracht de meeste status biedt?" De makelaar: "Nee, dat is omdat daar de hoogste en de breedste panden staan."

Back | Home